English | Khmer
No title... No title... No title... No title... No title... No title...

Thiếu tướng, nhà văn Bùi Cát Vũ: Một đời binh nghiệp-Một đời văn

Mảnh đất Trà Vinh đã sinh ra không ít những người con ưu tú góp sức mình vào công cuộc giải phóng dân tộc cũng như xây dựng quê hương đất nước rất đáng trân trọng. Trong số đó, Thiếu tướng, nhà văn Bùi Cát Vũ cũng là người đáng được trân trọng như thế. Ông không chỉ là tướng lĩnh quân sự mà còn là một nhà khoa học, một nhà văn giàu cảm xúc. Cuộc đời ông gắn liền với binh nghiệp và văn chương.

Chân dung Thiếu tướng, nhà văn Bùi Cát Vũ

Một đời binh nghiệp

Đến ấp Rạch Vồn, xã Hưng Mỹ, huyện Châu Thành hỏi đến ông Ba Bê ai cũng biết dù có người chưa một lần được gặp mặt ông. Bởi từ lâu, ông đã trở thành niềm tự hào của mỗi người dân Hưng Mỹ và là tấm gương cho bao thế hệ của mảnh đất nằm nép mình bên dòng Cổ Chiên này noi theo.

Thiếu tướng - nhà văn Bùi Cát Vũ sinh ngày 15 tháng 4 năm 1924, tên thật là Bùi Văn Bê (Ba Bê). Sinh ra trong một gia đình nghèo nhưng Bùi Văn Bê rất hiếu học và học rất giỏi. Bùi Văn Bê thi tiểu học đậu đầu tỉnh và được học bổng. Ông thi đậu vào trường Trung học Mỹ Tho cũng được học bổng toàn phần nhưng gia đình không đủ tiền lo cho chuyện học nên ông đành bỏ dở giữa chừng. Nhưng cái nghèo, cái khó không bó chân được chàng thiếu niên vốn rất ham học, vì vậy ông từ giã gia đình tự thân bươn chải, đi tìm ánh sáng cho đời mình. Bùi Văn Bê lên Sài Gòn và xin được công việc sửa morat (sửa lỗi chính tả) tại tòa soạn tờ báo Dân chúng (tờ báo hoạt động công khai của Trung ương Đảng ở Sài Gòn ra đời vào tháng 7 năm 1939). Báo Dân chúng là tờ báo chống lại thực dân Pháp nên bị đóng cửa và cậu trai trẻ Bùi Văn Bê cũng bị bắt vào tù nhưng vì chưa đủ tuổi nên chúng đành thả ra. Bùi Văn Bê vẫn tiếp tục lang thang giữa gió bụi Sài Gòn để kiếm sống. Chính vì vậy, khi viết văn ông lấy bút danh Bùi Cát Vũ với ý nghĩa là cuộc đời ông lăn lốc giữa gió mưa, cát bụi(2). Chính gió cát đã trui rèn cho ông ý chí để có được những bước đi vững chãi sau này trong cuộc đời binh nghiệp và văn chương.

Nhật đảo chánh Pháp ngày 9 tháng 3 năm 1945; thời thế đã đổi thay, cách mạng nước nhà đang đứng trước vận hội mới, Bùi Cát Vũ rời Sài Gòn về Trà Vinh tham gia kháng chiến. Tháng 4 năm 1945, Bùi Cát Vũ may mắn gặp được ông Dương Quang Đông (lúc bấy giờ là Bí thư Tỉnh ủy Trà Vinh), nhà cách mạng tiền bối này giới thiệu cho Bùi Cát Vũ vào Đảng Cộng sản Đông Dương ngay thời điểm sục sôi của cuộc Tổng khởi nghĩa cách mạng tháng Tám ở Trà Vinh. Tại chiến trường Trà Vinh, Bùi Cát Vũ đã hăng hái tham gia xây dựng nhiều tổ chức như: Tỉnh bộ Thanh niên Tiền phong và ông đã sát cánh cùng đồng chí, đồng đội chiến đấu góp phần vào Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945 ở Trà Vinh sớm giành thắng lợi. Cách mạng tháng Tám thành công, Bùi Cát Vũ được phân công làm chỉ huy Đội Cộng hòa vệ binh. Theo chủ trương “Xuyên Đông” của Xứ ủy Nam kỳ, tháng 4 năm 1946, Bùi Cát Vũ cùng lực lượng kháng chiến về chiến đấu ở chiến trường miền Đông Nam bộ.

Quê hương Rạch Vồn sông nước bãi bồi sinh ra Bùi Cát Vũ nhưng con đường binh nghiệp và văn nghiệp của ông lại được trưởng thành giữa núi rừng hùng vĩ Chiến khu Đ. Ông đã được giao nhiều chức vụ quan trọng ở vùng đất gian lao mà anh dũng này và lập nhiều chiến công hiển hách. Giai đoạn 1946 - 1947 với vai trò là chỉ huy phó mặt trận La Ngà, Bùi Cát Vũ và những chiến sĩ của mặt trận này đã gây nên tiếng vang với trận thắng La Ngà. Sau chiến thắng, ông được tặng thưởng Huân chương Quân công. Bùi Cát Vũ cũng được phân công giữ nhiều chức vụ quan trọng khác trong thời chống Mỹ như: Tham mưu trưởng Quân khu I, Chủ nhiệm bộ đội pháo binh miền Nam, Tham mưu phó Bộ chỉ huy quân sự miền Nam... Đặc biệt, trong vai trò là Tư lệnh phó Quân đoàn 4, đơn vị chủ lực cơ động chiến lược trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, ông đã sát cánh cùng với quân và dân tiến vào giải phóng Sài Gòn làm nên thắng lợi vĩ đại của dân tộc. Hưởng cuộc sống thanh bình, độc lập chưa lâu thì chiến tranh biên giới Tây Nam nổ ra, năm 1979, Bùi Cát Vũ lại lên đường ra mặt trận với vai trò là Tư lệnh phó Quân đoàn 4 chỉ huy cánh quân tình nguyện Việt Nam đầu tiên tiến vào giải phóng Phnôm Pênh giúp nước bạn Campuchia thoát khỏi chế độ diệt chủng Pol Pot. Năm 1980, Bùi Cát Vũ giữ chức vụ Tư lệnh phó Quân khu 7 cho đến khi về nghỉ hưu năm 1987 và được phong quân hàm Thiếu tướng.

Từ chàng thanh niên tham gia cướp chính quyền trong cách mạng tháng Tám đến một người chỉ huy với những cách đánh độc đáo làm nên những chiến thắng vang dội đã cho thấy, Bùi Cát Vũ là nhà quân sự tài năng thao lược.

Thiếu tướng, nhà văn Bùi Cát Vũ (người đầu tiên, bên trái) về thăm quê hương Rạch Vồn - Hưng Mỹ

Môt đời văn chương

Mặc dù chỉ học hết tiểu học nhưng vốn rất thông minh và yêu thích văn chương, cộng với những ngày mưu sinh ở đất Sài Gòn, ông sớm có điều kiện tiếp xúc với giới trí thức, báo chí, văn chương... Đặc biệt, những nhà báo cũng là chiến sĩ cộng sản như: Nguyễn Văn Nguyễn, Trần Thanh Mại, Dương Bạch Mai... đã ảnh hưởng rất lớn đến nhân cách và sự nghiệp văn chương của ông sau này. Trong cuộc đời binh nghiệp, Bùi Cát Vũ chiến đấu với kẻ thù không chỉ bằng đầu lê, mũi súng mà còn có cả ngòi bút bên mình. Tay súng, tay bút trên mỗi chặng đường chiến đấu, ông đều mải mê viết. Ông cũng là người sáng lập và là cây bút chính của các tờ báo “Tiếng rừng”, “Sứ mạng”. Tác phẩm đầu tay của Bùi Cát Vũ là phóng sự Sau ánh đèn điện Sài Gòn. Bùi Cát Vũ có thế mạnh là ông luôn có mặt tại những điểm nóng nhất của chiến trường trong suốt hơn 30 năm dài. Ngoài tính chiến đấu, những tác phẩm của nhà văn Bùi Cát Vũ vừa mang giá trị lịch sử, vừa mang giá trị nhân văn sâu sắc. Nơi đó, có cái ác liệt là lằn ranh của sự sống, cái chết và có cả tình yêu thương của đồng loại. Những trang viết của nhà văn Bùi Cát Vũ là nguồn tư liệu quí giá về một thời ác liệt của chiến trường, thấm đẫm hơi th của cuộc sống, chiến đấu và nó in dấu mỗi chiến trường mà ông đã đi qua, những sự kiện mà ông đã chứng kiến. Như năm 1975, trong cuộc tổng tấn công vào giải phóng Sài Gòn, Bùi Cát Vũ không chỉ mang theo vũ khí mà trong ba lô còn có tập ký sự: Đường vào Sài Gòn. Tập ký sự đã cho người đọc hình dung ra sự hy sinh gian khổ nhưng hừng hực khí thế của toàn quân và dân ta bằng mọi giá phải giải phóng đất nước.

Đầu năm 1979, khi chỉ huy Bộ Tư lệnh tiền phương Quân đoàn 4 sang giúp nước bạn Campuchia đánh tan quân Khmer Đỏ giải phóng Phnôm Pênh, Thiếu tướng Phó tư lệnh Bùi Cát Vũ đã tranh thủ lúc rảnh rỗi viết ngay thiên ký sự Đường vào Phnôm Pênh, gửi về đăng nhiều kỳ trên báo Sài Gòn Giải Phóng. Nhiều tư liệu quý từ cuộc chiến này đã được cây bút tài hoa của ông ghi lại, chia sẻ một cách trung thực, khách quan và đầy cảm xúc. Tác phẩm Đường vào Phnôm Pênh đã giúp người đọc kịp thời hiểu sâu hơn tình hình bi thương của xứ sở Ăngkor, cũng như hành trình vượt qua thử thách ác liệt, tinh thần chiến đấu quả cảm và nhân văn của chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam vì nghĩa vụ quốc tế cao cả. Thiên ký sự Đường vào Phnôm Pênh của văn tướng Bùi Cát Vũ đã ghi dấu ấn của một tài năng tay súng, tay bút mang đậm phong cách Nam bộ.

Ông còn có nhiều tác phẩm văn học khác như: Buổi đầu chập chững, Đường tới thành phố, Vòng hoa xứ trắng, đặc biệt là truyện ngắn Gió bụi Sài Gòn. Đây là truyện cuốn tự truyện ông ghi lại những ngày còn trẻ, ông sống lang bạt giữa Sài Gòn tìm kế mưu sinh. Ông nhận ra đằng sau ánh đèn rực rỡ của Sài Gòn hoa lệ còn có biết bao cảnh đời ngang trái mà chính bọn thực dân đã gây ra. Gió bụi Sài Gòn của ông nhận được Giải thưởng Hội Nhà văn TP HCM và Hội Nhà văn Việt Nam năm 1993, giải B cuộc thi văn học Thiếu nhi vì tương lai đất nước

Tác phẩm Gió bụi Sài Gòn của Thiếu tướng, nhà văn Bùi Cát Vũ

Trong những truyện ngắn, giọng văn của ông nhẹ nhàng, bình dị như chính tính cách của ông; riêng với các tác phẩm ký sự chiến trường thì giọng văn lại trở nên mạnh mẽ, giàu chất thép thể hiện khí chất của một chiến sĩ, nhà quân sự. Tất cả tựu trung ở một con người bản lĩnh, từng trải qua hai cuộc chiến và những cảm xúc đời thường nhất. Ở cương vị nào, ông cũng cần mẫn cày xới trên cánh đồng văn đầy hơi thở cuộc sống, chiến đấu. Trong lịch sử quân đội nhân dân Việt Nam có không nhiều vị tướng đồng thời là nhà văn như Bùi Cát Vũ và ông cũng là vị tướng đầu tiên được kết nạp vào Hội nhà văn Việt Nam.

Bùi Cát Vũ còn là tấm gương hiếu học, thuở nhỏ vì nhà nghèo đành dang dở việc học giữa chừng nên khi có điều kiện ông không bỏ qua cơ hội nào. Năm 1954 khi tập kết ra Bắc, ông tự học tiếng Trung Quốc, tiếng Nga, học hết cấp 3 rồi đại học tổng hợp Toán. Để chuẩn bị cho sự nghiệp chống Mỹ giải phóng miền Nam, ông được cử sang Liên xô học tập và đã bảo vệ thành công luận án Phó Tiến sĩ chuyên ngành khoa học quân sự pháo binh.

Như những người con được sinh ra và lớn lên tại vùng sông nước miền Tây, Bùi Cát Vũ cũng rất say mê đờn ca tài tử. Mỗi khi ông về Hưng Mỹ, ông đều tổ chức đờn ca tài tử thâu đêm suốt sáng và ông cũng đã sáng tác 1 số bài ca. Trong đó, ông viết riêng cho mảnh đất Hưng Mỹ bài ca: Về lại quê hương. Đây là tâm sự của chính bản thân ông, lời trần tình của người con nhiều năm xa xứ. Yêu quí tấm chân tình của ông dành cho quê hương, những người đi sau vẫn luôn hát bài ca này như để nhớ đến ông, một người con ưu tú của quê hương.

Năm 1987, ở tuổi 63 ông nghỉ hưu nhưng ông vẫn tiếp tục cày xới trên cánh đồng nghệ thuật. Năm 2002 sau cơn đau nặng ông đã qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh. Gần hai mươi năm qua, Hưng Mỹ không còn được đón ông trở về nhưng với quê hương, với người Trà Vinh, với đất nước này ông vẫn còn sống mãi trong sự kính phục của mọi người qua hình ảnh của một vị tướng - nhà văn giàu nhân nghĩa và khí khái trong sạch ở đời./.

Nguyễn Văn Chót

Tài liệu tham khảo

1. Nhân vật chí Trà Vinh (2000), Sở Văn hóa thông tin Trà Vinh phát hành, Tr 08-09

2. Bùi Cát Vũ (1993), Gió bụi Sài Gòn, Nxb Trẻ.

3. Trần Dũng (2006), Sóng cửa sông, Nxb Trẻ.

 

ĐƯỜNG DÂY NÓNG
Thống kê truy cập
  • Đang online: 166
  • Hôm nay: 29972
  • Trong tuần: 399,968
  • Tất cả: 20,522,384